De Maand van de Geschiedenis

Zondag 2, 16, 23 en 30 oktober 2016

 

Oktober is de ‘Maand van de Geschiedenis’, met dit jaar als thema ‘Grenzen’. In de jazzgeschiedenis zijn er veel artiesten geweest die onbekende wegen bewandelden en muzikale grenzen opzochten. Daarom staan er bij Stingray DJAZZ in oktober vier grensverleggende jazzartiesten centraal: Wynton Marsalis, John Coltrane, Ornette Coleman en Miles Davis!

 

De Maand van de Geschiedenis start bij Stingray DJAZZ op zondag 2 oktober om 21.00 uur met een optreden van het Wynton Marsalis Septet. Marsalis, die al meteen vanaf zijn intrede in de jazzwereld begin jaren tachtig een enorme impact op de jazzscene had, wordt gezien als een van de grootste trompettisten ooit. CBS documentairemaker Ed Bradley sprak treffende woorden over deze legende uit New Orleans: “Not long ago, people were saying jazz was dead and nobody wanted to hear it anymore, but then Marsalis and his trumpet came along and breathed new life into the music.” Door de grenzen van de jazz te bewaken en de muziekstijl nadrukkelijk te promoten heeft Marsalis de jazz een nieuw leven gegeven. Inmiddels bevindt de gevierde musicus zich al decennialang aan de top van het jazzfirmament.


Zondag 16 oktober om 21.00 uur is het de beurt aan John Coltrane. In de late jaren vijftig en vroege jaren zestig wist deze saxofonist met zijn improvisatiestijl het jazzvocabulaire flink uit te breiden. Coltrane pushte de grenzen van het bebopgenre zo ver als ze reiken konden. Hij verkende de mogelijkheden van het gebruik van boventonen en speelde zogenoemde ‘multiphonics’, waardoor het mogelijk was meerdere noten tegelijkertijd te laten klinken. Coltranes improvisaties waren zo complex en vernieuwend dat ze nu gebruikt worden als technische oefeningen voor menig student. Miles Davis bracht zijn indruk van Coltranes saxofoonspel als volgt onder woorden: "He could play real fast and real loud at the same time and that's very difficult to do, it was like he was possessed when he put that horn in his mouth. He was so passionate - fierce - and yet so quiet and gentle when he wasn't playing."


Op zondag 23 oktober om 21.00 uur vervolgen we met Ornette Coleman, die meer geloofde in de kracht van emotie en harmonieën dan in de geldende structuren en conventies van het bebopgenre. Zijn vroege experimenten op Atlantic Records leidden in 1959 tot het grensverleggende album ‘Free Jazz: A Collective Improvisation. Het album gaf daarmee een naam aan een nieuw jazzgenre waarin de focus lag op vrije, geïmproviseerde dialogen: de free jazz. Op het album spelen twee kwartetten door elkaar heen in verschillende maatsoorten. Musici krijgen ruimte en tijd voor hun solo, waarop een medemuzikant weer kan reageren. Dit nieuwe principe leidt tot een palet van tonale en harmonische dissonantie. De gestructureerde improvisatie op het album Free Jazz was de langste die ooit op plaat was vastgelegd.


Op 30 oktober sluiten we de Maand van de Geschiedenis om 21.00 uur af met Miles Davis: wellicht de grootste jazzlegende aller tijden. Zijn album ‘Kind of Blue uit 1959, waarop Miles’ creativiteit een hoogtepunt bereikt, is baanbrekend te noemen. Davis is onder meer verantwoordelijk voor het concept ‘modal jazz, dat zich baseert op toonladders in plaats van akkoorden. Modal jazz had eenzelfde revolutionaire invloed op de jazz als de vrijwel gelijktijdig ontstane free jazz.


Zondag 2 oktober 21.00 uur | Wynton Marsalis Septet ‘In this house, on this morning’ (première)

De Münchner Klaviersommer van 1992 werd afgesloten met een concert van de toen 31-jarige trompettist Wynton Marsalis en zijn septet. Voor een volledig uitverkochte Philharmonie speelt Marsalis een van zijn zelfgeschreven jazzsuites: ‘In This House, On This Morning’. Dit spectaculaire concert toont jazz in al z’n facetten. Het septet rondom Marsalis bestaat uit Wess Anderson (altsaxofoon), Wycliffe Gordon (trombone), Reginald Veal (bas), Herlin Riley (drums), Todd Williams (tenorsaxofoon) en Eric Reed (piano).


Zondag 16 oktober 21.00 uur | John Coltrane

‘John Coltrane: Live in '60 & ‘61’ biedt een episch portret van een ware reus van de 20-eeuwse muziek. Drie aparte optredens laten Coltrane zien als opkomende creatieveling in het Miles Davis Quartet in 1960 en als door de wol geverfde bandleider in 1961. In deze opname is niet alleen Tranes kwartet met Elvin Jones (drums), Jimmy Garrison (bas) en McCoy Tyner (piano) te bewonderen, maar ook zien we Coltrane samen op het podium met andere jazzlegendes zoals Stan Getz (altsax), Eric Dolphy (blaasinstrumenten) en Oscar Peterson (piano). Op het programma staan natuurlijk ‘My Favorite Things’ en ‘Impressions’.


Zondag 23 oktober 21.00 uur | Ornette Coleman

De term ‘harmolodics’ is onlosmakelijk verbonden met jazzsaxofonist Ornette Coleman. Zijn muzikale filosofie wordt vooral geassocieerd met avant-garde en free jazz, hoewel de implicaties van zijn theorie veel verder reiken dan deze kaders. Coleman omschrijft ‘harmolodics’ als “the use of the physical and the mental of one's own logic made into an expression of sound to bring about the musical sensation of unison executed by a single person or with a group”. Kort samengevat betekent dit dat harmonie, melodie, snelheid, ritme, timing en frasering allemaal een gelijkwaardige positie bekleden in Colemans muzikale ideeën, zoals wordt geïllustreerd in het optreden dat het Ornette Coleman Sextet in deze uitzending ten beste geeft.


Zondag 30 oktober 21.00 uur | Miles Davis

Miles Davis is gestorven op 28 september 1991. Zijn werk als trompettist, bandleider en componist is niet onopgemerkt gebleven, sterker nog, het is een cruciaal onderdeel van de twintigste-eeuwse muziek. Miles was een dominante kracht in de jazzwereld. In 1988 staat de befaamde muzikant samen met Kenny Garrett (saxofoon), Joe McCreary (gitaar), Benjamin Rietveld (bas), Marilyn Mazur (percussie) en Ricky Wellman (drums) op de Münchner Klaviersommer, in achteraf gezien een van de meest memorabele concerten van Miles!